Friday, February 16, 2018

Gerçəklər həqiqət ola bilməyəndə

Təxminən iki il bundan əvvəlin söhbətidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyində dostum Sevinc Səfərovanın "Günah" romanının təqdimatına toplaşmışdıq. Ziddiyyətli bir mövzuya həsr olunmuş romanda söhbət qeyri-ənənəvi münasibətlərdən - iki gənc oğlanın sevgi münasibətlərindən gedirdi. Tədbirdə çıxış edən yazıçılardan birinin sevgi haqqında danışarkən "Şərqdə sevgi Leyli və Məcnun, Qərbdə isə seksdir" deməsi mənə çox tanış gəldi. Yaddaşıma əziyyət verib xatırladım: əlbəttə, "Dərviş Parisi partladır" filmində Hatəmxan ağanın Fransa ilə Azərbaycanı müqayisəsi idi bu. Amma bu dəfə eyni fikirləri söyləyən 21-ci əsrin "Hatəmxan ağası" idi. Bəli, Hatəmxan ağa heç də hökmən çuxa, saqqal, buxara papaq deyil, bu, düşüncə tərzidir və həmin düşüncə tərzi mənə bir daha dahi Mirzə Fətəlinin nə qədər uzaqgörən olduğunu və mübarizə hədəflərini hansı dəqiqliklə seçdiyini göstərdi. Onda çıxışım zamanı çox korrekt şəkildə etiraz edərək Qərbim "Jizelini", "Romeo və Cülyettasını", "Otellosunu", bütün bu dramatik sevgi əfsanələrinin öz əksini təkcə romanlarda, poemalarda deyil, operalarda, baletlərdə, dünya mədəniyyətinin şedevrləri sayılan minlərlə təsviri sənət nümunələrində tapmasını xatırlatmalı oldum.Etiraf edim ki, elə o zaman da içimdə dərin bir narahatlıq, hətta qorxu da yarandı, çünki bu sözlərin müəllifi kitabları onlarla ölkədə çap olunmuş bir yazıçı idi. Belə bir 21-ci əsrin "hatəmxan ağası". Bu gün Azərbaycandakı hakimiyyəti seçkidə dəstəkləməyə çağıran "hatəmxan ağaların" bir nümayəndəsi. Dəhşətli o deyildi ki, bu cür yanaşma mühafizəkarlıqdır. Xeyr, qəbul edib-etməməyimizdən asılı olmayaraq, mühafizəkarlıq normal və geniş yayılmış, sabit dəyərlərə söykənən bir mövqedir, həyat və düşüncə tərzidir. Nəhayət, mühafizəkarlıq geniş yayılmış siyasi cərəyandır. Amma cəhalət mühafizəkarlıq cildinə girəndə bu, həqiqətən çox qorxuludur. Avropoid qiyafəsindəki cahilin özünü mühafizəkar kimi göstərməsi təsəvvür edə bilmədiyimiz dərəcədə qorxuludur. Belə bir "liberal-mühafizəkar-cahil" konqlomerat. Ana dilimizdə desək, həftəbecər.     
Bunu da birmənalı qeyd edim ki, xərçəng, vəba insan orqanizmi üçün nə dərəcədə öldürücüdürsə, söyüş, təhqir, böhtan da cəmiyyət üçün bir o qədər və bəlkə də onlardan qat-qat təhlükəlidir, çünki onlar ictimai şüuru aşındırır, cəmiyyətin mənəviyyatını pozur, yüz, min illər boyu oturuşmuş və ictimai münasibətləri tənzimləyən dəyərlər sistemini dağıdır. Bu baxımdan sosial şəbəkələrdə İlham Əliyevi dəstəkləməyə çağıran yazıçılara və digər yaradıcı peşə sahiblərinə qarşı təhqir və söyüşlər qətiyyətlə pislənməlidir. Belə epitetlər heç vaxt polemika vasitəsi olmayıb və ümid edək ki, olmayacaq da. Amma elə şeylər də var ki, cəmiyyət, xalq, fərd üçün daha təhlükəli və daha dağıdıcıdır. Məsələn, rüşvətxorluq, haqsızlıq, ədalətsizlik, özbaşınalıq, mənəvi və psixoloji nəhayət, fiziki zorakılıq. Bu haqda bir qədər sonra.
Hələlik isə bir neçə kəlmə ziyalılar haqqında. Məqsədim heç də kimin ziyalı olub-olmamasını müzakirəyə çıxarmaq deyil və heç özümü buna haqqı çatan birisi hesab etmirəm də. Həm də ona görə ki, ziyalı anlayışının özü vaxtilə sovet ideologiyası və sovet təbliğatı tərəfindən xüsusilə geniş istismar edilmiş və hətta sovet mənşəli bir məfhumdur. Düzdür, o zaman yaradıcılar özünə xalqın ziyalısı demirdilər, onları həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi səviyyədə sovet ziyalıları adlanırdılar və bu da tamamilə ədalətli idi. Çünki onlar sovet rejiminin ziyalıları idilər, həmin rejimə xidmət edirdilər. Xalqın ziyalıları isə ya Stalin düşərgələrində, ya da adsız məzarlarda çürüməkdə idi. Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşviq, Əhməd Cavad və bir çoxları kimi. Bu da tamamilə təbii idi, hər qəbildən olan antixalq, antiinsani rejimlərin öz ziyalıları, xalqın isə öz ziyalıları olur və bu mənada bugünkü özünü ziyalı sayanların və arxaik rejimlərə xidmət edənlərin beşiyi olan stalinizm tək deyildi. Stalinistlərdən fərqli olaraq bu gün tarixdə hitlerizm ziyalılarının adı da qalmayıb, çünki onlar da xidmət etdikləri faşist rejimi ilə birlikdə əbədiyyətə qovuşublar. Bəzilərinə isə bu şərəfi yaşamaq hətta sağ ikən nəsib olub. Fiziki olaraq sağ, əlbəttə. Mənəvi və ruhən isə onlar artıq antiinsani rejimin maraqlarına xidmət edəndə ölü idilər. Necə ki, bu gün stalinizm ziyalı məktəbinin ölü məzunları yalnız fiziki mövcudluğunu davam etdirməkdədir. Çox misallar gətirmək olardı, amma məncə buna ehtiyac yoxdur. Görünən dağa bələdçi lazım deyil. Təhqirlərə, söyüşlərə məruz qalanların belə ağrılı reaksiya verməsi də, elə hərdən özlərinin də bənzər epitetlərə müraciət etməsi də anlaşılandır. Medianı günahlandırmaq, jurnalistin üzünə telefonu qapamaq, qəliz suallara sərt ittihamla cavab vermək və başqa vərdişlər də tanışdır, elə deyilmi? Amma çirkab leysanı yağdıran telekanallardan hakimiyyət siyasi opponentlərini küçə söyüşlərilə təhqir etdirəndə bu insanların səsi çıxmırdı və bu gün də həmin ənənələrə çox sakit, çox dözümlü yanaşırlar. Belə də olmalıdır, çünki onlar hakimiyyətin ziyalılarıdır. Korrupsioner, oğru, savadsız, antimilli hakimiyyətin ziyalıları. Qəribə səslənir, elə deyilmi? Amma nə qədər qəribə səslənsə də anlaşılandır. Anlaşılmayan isə onlardan nəsə umanların mövqeyidir. Əvvəla, nəyisə o kəsdən umarlar ki, o, həqiqətən ziyalıdır və xalqın ziyalısıdır. İkinci, rejimin kiçicik bir hacıbalasının qeyri-adekvat davranışı, aşağılayıcı təhdidləri qarşısında qınına çəkilənlərdən bu boyda rejimə qarşı çıxmağı tələb etməzlər. Özü də fəxri adlar, təqaüdlər, mənzillər verən bir rejimə. Bu, nankorluq olardı. Qaldı onların kimi dəstəkləməsinə, buna bir fərdin yaxşı tanıdığı başqa bir fərdə münasibətinin ifadəsi kimi baxmaq lazımdır. Özləri də "30 ildir yaxşı tanıyıram", "kitablarımı oxuyub" dedikdə elə bunu nəzərdə tuturlar. Qaldı xalqın güzaranına, 30 il ərzində üzünü də görmədikləri, onların kitablarını oxumayan Məmmədağa kişinin və ya Fatmanisə qarının işgəncə kimi həyatına, cəmiyyətdə baş verən eybəcərliklərə münasibət bildirmək məsələsinə, bunu hakimiyyətin ziyalılarından ummazlar. Onlardan yeganə uma biləcəyimiz özlərini sovet vaxtı olduğu kimi adlandırmaqları ola bilər. Məsələn, hakimiyyətin ziyalısı, amma xalqın yox. Çünki xalqın ziyalısı "hansı rejimə istəyirəm dəstək verirəm" ifadəsini dilinə gətirməz, xalqının yanında olub onun da maraqlarına dəstək verər, gənclərin şərlənib tutulmasına, insanlara işgəncə verilməsinə, pozğun həyat tərzinin məqsədli təbliginə etiraz edər. Bu gün bunu görə bilməməyimizin isə tarixi-ideoloji kökləri var. Hakimiyyət ziyalılarının mənəvi babası Lenin onun inqilab avantürasına dəstək verməyən aydınları "yumşaqbədən ziyalılar" adlandırıb onlara qarşə amansız mübarizəyə çağırırdı, Stalin isə həmin "yumşaqbədən ziyalıları" fiziki məhv edib əvəzində "bədənin yumşaq yeri olan ziyalıları" yaratdı. Ölü stalinizmin diri vücudu olan həmin o ziyalıları.
Nəhayət, korrupsiyaya, rüşvətxorluğa, ədalətsizliyə, özbaşınalığa münasibətə gəldikdə, yalnız şəxsi maraqlarına toxunulduqda etiraz edənlərdən ölkədəki talana, quldurluğa, mənəvi terrora, intiharlara münasibət gözləməyə dəyməz. Bütün bu bəlalar xalq üçün öldürücü epidemiyadır, rejim ziyalılarının müdafiə etdikləri üçün isə - statistika.
25 il əvvəl olmuş bir görüşün gündəliyinin bu gün təhrif olunmuş şəkildə ictimai şüura sırınmasını nəzərə alaraq bir faktı da xatırlatmaq çox yerinə düşərdi məncə. 1993-cü ildə Əbülfəz Elçibəylə görüşən keçmiş sovet və bugünkü rejim ziyalılarının dərdi xalq, Vətən, Qarabağ dərdi deyildi. O zaman onların məqsədi 20 yanvar cinayətində fəal işrirakına görə həbs olunmuş keçmiş Az.KGB sədri Vagif Hüseynovun həbsdən azad edilməsi idi. Hələ keçən əsrin altmışıncı illərindən "qızıl şəhər uşaqları" kimi tanınanların bir qrupu digərinin müdafiəsinə qalxmışdı. Bu isə artıq tarıxdır və tarixdə elə bu cür də qalacaq. KGB şinelindən çıxanlar öz məsləkdaşlarının himayəsinə qalxmışdı. Elə deyilsə, bu gün niyə İlham Əliyevlə görüşüb guya o vaxt Elçibəy qarşısında qaldırdıqları məsələləri müzakirə eləmirlər? Eləmirlər və eləyə də bilməzlər, çünki onlara belə bir hüquq, belə bir səlahiyyət verilməyib və hətta bu haqda düşünmək haqları da tanınmır. Qaldı "26" kafesini qorumaq uğrunda mübarizənin emosional fonunda deyilmiş "rüşvətxor məmur fahişədən pisdir" iddiasına, əmin edirəm ki, bu iddianın müəlliflərinə "bəs rüşvətxor məmurların hakimiyyəti və ona dəstək verənlər necə adlanır?" sualını versəniz ya telefon üzünüzə qapadılacaq ya da "kəs səsini, axmaq!" deyib sizi qapıdan qovacaqlar. Suala isə tarixdə yer iddiasında olanların əvəzinə elə tarixin özü cavab verəcək. Özü də kiminsə gerçəkləri prizmasından yox, həqiqətin gözlərilə.
Məşhur bir kəlamda deyildiyi kimi "hər kəsin öz gerçəyi var, həqiqət isə birdir". Həqiqət də gerçəklərdən doğur, gerçəklərdən qidalanıb böyüyür. Təbii ki, gerçəklər həqiqət ola biləndə. 

Monday, February 5, 2018

Növbədənkənar seçki: səbəblər və mümkün nəticələr.

Bu gün baş verən əslində gözlənilən idi. Hələ keçən ilin sonunda hakimiyyət qanunvericilikdə dəyişikliklər edəndə bir çoxları, o cümlədən də bəndəniz bu haqda yazmışdı.
Bəli, Rusiyada prezident seçkilərinin keçirilməsinin vaxtının dəyişməsi Azərbaycan üçün siqnal idi, çünki Azərbaycan siyasi sistemi Rusiya modelinin təkcə zəif parodiyası yox, həm də satellitidir. Bu səbəbdən də Rusiyada baş verən siyasi dəyişikliklər demək olar ki, tam formatda Azərbaycana da tətbiq olunur. O cümlədən də avtoritar prezident üsul-idarəsinin "təkmilləşdirilməsi". Amma Azərbaycandan fərqli olaraq Rusiyada "yeniliklər" təkcə daxili siyasi səbəblərdən deyil, həm də qlobal və reqional amillərin təsiri altında həyata keçirilir. O zaman apardığımız təhlillər göstərirdi ki, Rusiyada növbədənkənar prezident seçkilərinin keçirilməsi üçün ən azı bir neçə səbəb var:
1. Rusiyaya tətbiq olunmuş sanksiyalar səbəbindən sürətlə dərinləşən sosial-iqtisadi böhran mart ayı ilə müqayisədə 2018-ci ilin sonunda daha ağır fəsadlar verəcək.
2. Hər gün itkilər verən oliqarxiya Putin hakimiyyətindən məsafələşməyə başlayacaq.
3. Yaxın Şərqdə Rusiya-İran-Türkiyə üçlüyü tərəfindən formalaşdırılmağa başlayan yeni regional düzən sonda həmin bölgədə Suriyadakından və Yəməndəkindən daha böyük miqyaslı hərbi qarşıdurmalara gətirib çıxara bilər.
Başqa səbəblər də var, amma fikrimizcə bunlar əsas səbəblər idi.
Beləliklə, Azərbaycan tərəfindən də eyni addımların atılacağı artıq zamana bağlı məsələ idi və həmin addımların hüquqi bazasının formalaşdırılması yuxarıda qeyd etdiyim kimi, artıq keçən ilin sonundan başlamışdı. Haşiyə çıxım ki, elə Azərbaycanda da bu addım təkcə daxili siyasi səbəblərdən qaynaqlanmır. Yuxarıda göstərdiyim kimi, Yaxın Şərq böyük qarşıdurma mərhələsinə yaxınlaşır və bu, baş verəcəyi halda coğrafi və geosiyasi səbəblərdən Azərbaycanın da həmin prosesə cəlb olunacağı qaçılmazdır. Belə ki, yeni Yaxın Şərq böhranın hədəflərindən biri və bəlkə də birincisi İran ola bilər ki, bu dövlət də Azərbaycanla təkcə həmsərhəd olması ilə əhəmiyyətli deyil. İran əhalisinin 40% qədərinin azərbaycanlı olması və Azərbaycanın Rusiya ilə Iran arasında yeganə quru yolu mövqeyində yerləşməsi potensial münaqişənin tərəflərinin bizə diqqətini daha da artırır. Belə ki, İraqda və Suriyada kürd dövləti qurmaq planlarının uğursuzluqla nəticələnməsi İranı Cənub-Qərbdən, Türkiyəni isə Cənubdan mümkün təhdidlərdən xeyli dərəcədə sığortalamış oldu. Bu şəraitdə İran ətrafında "zəif nöqtələri" yalnız Əfqanıstanda və İran körfəzində qalmış olur ki, bunlar da yetərli deyil. Bu səbəb Azərbaycanı bir tərəfdən Rusiya-İran-Türkiyə üçlüyünə qarşı olan güclər üçün əhəmiyyətli edirsə, digər tərəfdən də yuxarıda qeyd etdiyim kimi, Rusiya ilə İran arasında yeganə quru yolu olan Azərbaycan bu iki həmsərhəd dövlət üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Amma uzun illərdir tərəflər arasında tərəfsiz qaldığını iddia edən Bakı üçün belə böyük miqyaslı maraq toqquşması sonda hər tərəfdən ciddi təhdidlər doğura bilər. Bildiyimiz kimi, istənilən avtoritar hakimiyyət üçün də ən ciddi təhdidlərdən biri daxili siyasi qarşıdurmaların aktiv fazaya keçməsidir. Buna başqa sözlərlə inqilab, üsyan, iğtişaş və s. də demək olar. Deməli, sərt seçim mərhələsinədək Əliyev hakimiyyəti öz mövqeyini möhkəmləndirməlidir ki, həmin mərhələdə hakimiyyətin müqəddaratı müzakirə predmeti və ya təhdid hədəfi olmasın. Digər tərəfdən də belə bir həssas məqamda hakimiyyətin taleyini həll etmək hakimiyyətdaxili mübarizəyə son qoymaq üçün də uyğun şansdır. Bir çoxları 2018-ci il prezident seçkilərində Mehriban Əliyevanın namizədliyinin veriləcəyini iddia eləsə də, etiraf edim ki, buna hər zaman skeptik yanaşmışam. Bunun da ən azı 4 ciddi səbəbi var:
1. Paşayevlər qruplaşması digər 2 qruplaşma (Mehdiyev və "Kürd" qruplaşması) tərəfindən birinci rola məqbul sayılmır. Belə ki, xanım Əliyeva hakimiyyət üçün nəinki birləşdirici fiqur sayılmır, əksinə, onun birliyinə təhdid kimi qəbul olunur.
2. Paşayevlər mövcud siyasi reallıqda alternativ ola bilmədilər, halbuki onların bu şansı vardı. Bu haqda əvvəl də yazmışam və həmin yazım ciddi narazılıqlar doğurub. Buna baxmayaraq bir daha qeyd etməliyəm ki, bu qrupun əksəriyyəti yoxsullardan və kasıblardan ibarət olan cəmiyyətə dəbdəbəli həyat tərzi ilə təqdim olunması paşayevləri ciddi sosial dayaqlar qazanmaq imkanından məhrum etdi.
3. İkinci bənddə göstərilən səbəblərdən və həmçinin siyasi güc faktoru olaraq təqdim oluna bilməmələri üzündən beynəlxalq aləmdə (xüsusilə də Qərbdə) paşayevlərə münasibətdə yaranan ümid qığılcımları qısa zamanda söndü. Azərbaycanın hüdudlarından kənarda da Mehriban Əliyevanın komandası ciddi siyasi klandan daha çox var-dövlət içində üzən elitar bir kəsim kimi tanındı.
4. Kifayət qədər inzibati, maliyyə və iqtisadi resursların əllərində cəmlənməsinə rəğmən paşayevlər ictimai-siyasi institutlar formalaşdıra bilmədilər. Bu institutlar olmadan isə siyasətdə uğur qazanmaq möcüzə olardı. Amma siyasətdə möcüzələr olmur...
Beləliklə, YAP İlham Əliyevin 4-cü dəfə namizədliyini irəli sürəcəyini bəyan etdi və belə görünür ki, bu da yekun qərar olacaq.
Seçkilərin necə keçiriləcəyi haqda isə nəsə yazmağa xüsusi ehtiyac duymuram. Bu başdan onu deyə bilərəm ki, zaman uğurlu seçilib və indi geosiyasi mübarizə aparan tərəflərin heç birinə Azərbaycanda keçiriləcək seçkilərə xüsusi tənqidi münasibət bildirib İlham Əliyevlə münasibətləri korlamaq lazım deyil. Bu seçkilərin əvvəlkilərdən bircə fərqi o olacaq ki, uduzan təkcə biz - azərbaycan xalqı olmayacaq. İllər boyu bizim "siyasi" reallığa tolerantlıq və hətta dəstək göstərən qlobal güclərdən də hansısa mütləq uduzacaq. Çünki qlobal, regional siyasi mübarizənin konteksti buna işarə edir. Final oyununda heç-heçə olmur. Amma bizim üçün bu, kiçik təskinlikdən başqa bir şey olmayacaq. 

Tuesday, January 16, 2018

Sizə bir sözüm var...

Bu başdan hər kəsdən üzr istəyirəm, çünki oxuyacağınız yazımdakı üslub da, siyasi baxışlar da mənim yolum deyil, amma hərdən hər şeyi çılpaqlığı ilə deməlisən, yazmalısan ki, hər kəs üçün anlaşılan olsun.

Həkim işlədiyim vaxtlar idi. 5-6 nəfər oturub söhbət edirdik və birdən universitet auditoriyasından təzəcə çıxmış həmkarımız Azərbaycanın məşhur ziyalılarından birinin necə içib sərxoş olması, sonra da körpünün altında yatıb qalması haqda məzəli bir hadisəni şövqlə danışmağa başladı. Heç kəsin reaksiya verməməsi məni təəccübləndirsə də sona qədər dinləməyə qərar verdim və o, əhvalatını bitirəndə kəskin bir sual verdim: "Sən milliyyətin nədir?" Adam özünü itirib bir qədər susdu və nəhayət sualıma sualla cavab verdi ki, bunun söhbətə nə dəxli var ki? Fikrimi belə izah etdim ki, sənin kimilər bu cür əhvalatlar uydurmaqla və ya onu kimdənsə eşidib təkrarlamaqla məqsədli şəkildə bu millətin ehkamlarını dağıtmağa çalışır. Adam bir qədər də susub artıq daha zəif şəkildə müdafiə olunmağa, bu əhvalatı kimdənsə eşitdiyini sübut eləməyə çalışdı. 
Ehkam sözünü təsadüfən işlətmədim. Bəli, hər bir millətin toxunulmaz ehkamları var ki, onlar da təkcə millətin oturuşmuş həyat tərzi, düşüncəsi, ənənələri deyil, həm də bütün bu dəyərlərin daşıyıcıları olmuş görkəmli tarixi şəxsiyyətləridir. Son illər gördüklərimiz deməyə əsas verir ki, hədəfə alınan da məhz bizim ehkamlarımızdır. O ehkamlarımız ki, onlar millətin bir növ özülüdür, cəmiyyətin sütunu və təməlidir. Bizim varlığımız, mövcudluğumuz həmin təməllərin üzərində qurulub, həmin sütuna söykənir. Bu təməllərin dağıdılması bizim millət kimi sıradan çıxmağımız deməkdir. Elə ona görə də özülümüzü, təməlimizi hədəfə alırlar. Sosial şəbəkələrdə olmayan ağlına gələnləri yazmaqla, kor gözünün görə bilmədiyi yüksəkliyə daş atmaqla özünü gündəmə gətirib, içindəki natamamlıq kompleksini ört-basdır etməyə çalışan çoxsaylı nadanlar ordusu yetişib. İbtidai təhsil səviyyəsi belə çoxsaylı suallar doğuran bu nadancığazlar millətin ən nəhəng nümayəndələrinə çamur atmaqdan da diksinmir, əllərinə düşmüş yazmaq imkanından istifadə edərək durmadan ailə tərbiyələrini açıb ortalığa tökürlər. Biz isə belələrini müzakirə edib, nəzakətli şəkildə təkzib etməyə çalışırıq, onları söyənləri qınamağa cəhd edirik. Hələ onu demirəm ki, belələrinə bəraət qazandıran, onların guya, stereotiplərə qarşı çıxmış modern düşüncə sahibi olduqlarını iddia edənlər də tapılır. Sonunculara bir təklifim var: bu sevdiyiniz psevdomodernistləri dəvət edin qəbristanlığa və xahiş edin ki, gözünüzün qarşısında orda yatanlarınız aşağılasınlar. Sonra da bütün bu mənzərəni çəkib sosial şəbəkələrdə paylaşın. Əmin edirəm ki, bununla müdafiə etdiyiniz "modernizmə" müstəsna xidmət göstərmiş olacaqsınız. Amma millətin ehkamlarına çirkab atanları müdafiə etmək istəyəndə bilin ki, o ehkamlar sizin deyil, elə buna görə də onlara toxunanlarla birlikdə ayaqlar altında qala bilərsiniz. Kimsə varı, dövləti, sərvəti talanmış bir millətin acız göründüyünü və asanlıqla təhqir oluna biləcəyini düşünürsə, çox ciddi şəkildə yanılır. Talanmış millətin son itirəcəyi olan qüruruna, mənliyinə uzadılan əl kısilmək təhlükəsizlə üzləşə bilər. İsmayıllıda harın bir nazirin harın bir törəməsindən başlayan hadisələri xatırlayın və dediyimə inanacaqsınız. 
Nəhayət, bir sözüm də iqtidarda olanlaradır. kim olmağınızdan və qarşınıza hansı məqsədləri qoymağınızdan asılı olmayaraq, oğurluq pullarınızla yemlədiklərinizə oturduğunuz budaqları kəsdirməyin. O budaqlar kəsiləndə üzüaşağı gedən ilk növbədə siz olacaqsınız. Aşağıda isə  milyonlar gözləyir sizi. Yanlış anlamayın, milyonlarla dollar və ya manat yox, illərdir talana, zorakılığa, haqsızlığa məruz qoyduğunuz milyonlarla qəzəbli Azərbaycan insanı. 

Wednesday, September 20, 2017

Azərbaycan saray çevrilişi ərəfəsində? (2-ci yazı)

29 avqust tarixli "Azərbaycan saray çevrilişi ərəfəsində?" (Азербайджан в преддверии дворцового переворота?) başlıqlı yazımda ölkədəki durumu və hakimiyyətdaxili çəkişmələrin pik həddə çatdığını göstərmişdim. Gözlənildiyi kimi yazıya münasibətlər də fərqli oldu ki, burda da qeyri-adi heç nə yoxdur - istənilən bloq yazısı bir nəfərin baxışı, müəllifin təhlilinin (bəzən də təxəyyülünün) məhsulu olduğundan onun mütləq həqiqət kimi qəbul olunmaması da tamamilə təbiidir. Amma siyasi təhlilin öz qaydaları və meyarları var ki, onlara əsaslanaraq yazılan təhlillər bu və ya digər dərəcədə həqiqəti (o cümlədən pərdəarxası həqiqəti) onun üzdə görünən nəticələri vasitəsilə auditoriyaya çatdırır. Elə həmin yazıda göstərdiyim saray çevrilişi təhlükəsi də Azərbaycan hakimiyyəti daxilində gedən qruplararası savaşın üzdə görünən dolayı, bəzən isə çox dolayı əlamətlərinə əsaslanırdı. Bu yerdə haşiyə çıxmağa ehtiyac var ki, "təhlükə" sözü təsadüfən işlədilmir, çünki legitimliyinin suallar  doğurub-doğurmamasından asılı olmayaraq istənilən de facto hakimiyyət və ya dövlət başçısının səlahiyyətlərinin digərləri tərəfindən mənimsənilməsi hər bir halda az və ya çox dərəcədə təhlükə mənbəyidir. Elə uzaq tarixdən gələn "Saray çevrilişi" ifadəsi də həmin səlahiyyətlərin sarayin, yəni hakimiyyətin daxilindən mənimsənilməsini və ya məhdudlaşdırılmasını özündə ehtiva edir. Bu baxımdan da həmin yazımda Azərbaycandakı vəziyyəti təsadüfən saray çevrilişi  ərəfəsində olan durum kimi dəyərləndirməmişdim. Bu gün, yəni həmin yazıdan 20 gün keçdikdən sonra, vəziyyətin həqiqətən belə olduğunu iddia eləməyə daha çox əsas var. Bu dövrdə Turan informasiya agentliyinin direktoru Mehman Əliyev də daxil 20-dən bir qədər artıq insan həbsdən azad olunsa da daxili mübarizə nəinki zəifləməyib, hətta daha da kəskinləşib. Paşayevlərə loyal münasibətilə seçilən Allahşükür Paşazadə, Anar, Çingiz Abdullayev kimi şəxslərin təqibi, onların Mehdiyev klanının nəzarətində olan media tərəfindən hədəfə alınması halları ilə yanaşı, İlham Əliyevin ailəsinə qarşı açıq-aşkar təhdidlər də üzə çıxmağa başlayıb. Bu isə savaşın keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçməsindən xəbər verir. Hədəf də aydındır və bu, hakimiyyətdir. Mehdiyev klanının bütün "cəbhə xətti" boyunca hücuma keçməsi də məhz hakimiyyəti itirmək təhlükəsindən doğan "hücumla müdafiə" taktikasıdır. Səbəb isə çox sadədir: gələn il keçiriləcək seçkilərdə Mehriban Əliyevanın namizədliyinin verilməsi ehtimalını klan özünün siyasi (bəlkə də daha çox) məhvi kimi qəbul edir. Bu əndişələr də əsassız deyil. Belə ki, Mehriban Əliyevanın prezidentliyə namizədliyi irəli sürüləcəyi halda Azərbaycan seçki ənənələri şəraitində hakimiyyətin müqəddaratının həll olunacağını ehtimal etmək bir o qədər də çətin olmayacaq. Təsəvvür edək ki, 2018-ci il prezident seçkilərində YAP
M. Əliyevanın namizədliyini irəli sürür. Qeyd etdiyim kimi, bu halda onun ölkənin növbəti  prezidenti olması üçün bütün zəruri mexanizmlər mövcuddur. Burada başqa bir amilin - beynəlxalq birliyin təsir imkanlarını və rolunu da unutmayaq. Beynəlxalq siyasətdə belə bir şablon yanaşma var ki, uzun müddət hakimiyyətdə olan bir şəxsin başqası tərəfindən əvəzlənməsi hər bir halda dinamikadır və o cümlədən də mümkün müsbət dinamika şansı kimi dəyərləndirilə bilər. Həmin "başqasının" isə kim olacağı artıq ikinci dərəcəli məsələdir. Əslində, müəyyən mənada cəmiyyətdə də bu, məhz belə qəbul olunur. Bu da anlaşılandır ki, uzun illərdir iqtidar tərəfindən küncə sıxılaraq zəiflədilən, təqib olunan və bütün resurslardan məhrum olunan müxalifət istəsə belə hakimiyyətə rəqib ola bilməz. Burdan belə qənaətə gəlmək olar ki, Əliyevanın namizədliyinin irəli sürülməsi beynəlxalq aləmin müəyyən bir hissəsi tərəfindən də tolerant qarşılana bilər. Amma bu gün görünən budur ki, belə bir ssenari müxalifətdən daha çox iqtidarın daxilindəki Mehdiyev qruplaşmasını narahat edir, özü də çox ciddi. Müxalifət kimliyindən asılı olmayaraq, istənilən YAP namizədinin prezident ediləcəyi halda heç nəyin dəyişməyəcəyinə əmindir və bu da tamamilə doğrudur. Hakimiyyətin daxilindəki "ənənəvi zümrə" isə, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, bunu özünə ən ciddi təhdid kimi görür. Heç kəsdən sirr deyil ki, Əliyevi Əliyevanın əvəzləyəcəyi halda Mehdiyev klanı sıradan çıxarılacaq və onun bütün mümkün müqavimət cəhdlərinin qarşısı sərt, kobud güc vasitəsilə alınacaq. Onda da "Azərbaycanda hansısa bölgənin siyasi hakimiyyətdə payı olmadan sabitlik mümkün deyil" tezisi sabun köpüyü kimi dağılacaq. Bu da tamamilə təbiidir, çünki bütövlükdə hakimiyyət kimi, Mehdiyev klanının da dayağı ölkə əhalisi yox, güc strukturlarına yerləşdirilmiş, idmançılardan, qəssablardan, avtobus sürücülərindən generala qədər "yüksəldilmiş" qoçular dəstəsidir. Təsadüfi deyil ki, həmin dəstənin fəal üzvlərindən biri olan Bakı baş polis idarəsinin rəisi Mirqafar Seyidovun başçılıq etdiyi siyahı sanksiyalara təqdim olunan kimi yuxarıda qeyd etdiyim həbsdən azad olunmalar baş verdi. Anlaşılandır və bu da Qərb siyasətinin ən adi siyasi-texnoloji gedişlərindən biridir: hakimiyyəti və ya onun daxilindəki hər hansı bir qrupu zəiflətməyin ən ideal yolu onu qoruyan dayaqlarına, onların illər boyu topladığı oğurluq sərvətə sanksiyalar tətbiq eləməkdir. "Hər kəsin köynəyi öz bədəninə daha yaxındır" fəlsəfəsinin effektivliyi Azərbaycanda da özünü göstərdi - klan öz aqibətini göz altına alaraq "yumşalmaya" getməyə məcbur oldu. Bu da anlaşılandır, çünki hakimiyyətə xidmət edənləri birləşdirən amillər ideologiya, dəyərlər, qarşılıqlı etimad, bir-birinə inam yox, primitiv pay bölgüsüdür. Amma Paşayevlərin tərəfdarlarını hədəfə almaqda qətiyyətli görünən Mehdiyev klanının bu mərhələdən məğlub çıxdığını desək, yəqin ki, yanılmarıq. Çünki o, öz zəif nöqtəsini göstərdi. İndi həmin nöqtəyə vurub-vurmamaq və yaxud nə zaman, hansı güclə vurmaq artıq siyasi qərara bağlıdır. Əlbəttə ölkədən kənarda veriləcək qərara və həmin qərar olacaqsa deməli, zərbə də vurulacaq. Amma bütün bu daxili mübarizədə yeri və rolu tam aydın olmayan bir nəfər də var ki, bu haqda gələcək yazımda oxuya biləcəksiniz. Əlbəttə, söhbət İlham Əliyevdən gedəcək. Beləliklə, əvvəllər də qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda mübarizə hakimiyyətin daxilində gedir, amma o, daha çox kənardan idarə olunur. Hələlik daha çox görünən Rusiyadır, amma Qərbin də prosesə açıq şəkildə müdaxilə edəcəyi gözləniləndir. Bunu da mövcud geosiyasi durumun özü diqtə edir və bu, həmçinin Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin əhəmiyyəti ilə bağlıdır: mümkün ABŞ-İran qarşıdurması gündəmdə qaldıqca Azərbaycan məsələsi də həmin paketə daxil olan bəndlərdən biri kimi aktual olacaq. Başqa cür mümkün də deyil, çünki Azərbaycan İranı onun tarixi müttəfiqi Rusiya ilə quru yolu vasitəsilə əlaqələndirə biləcək yeganə ölkədir.

Wednesday, September 13, 2017

Эффект бумеранга

Наконец-то наша интеллигенция заговорила. Но перед этим, судя по манерам поведения (мягко говоря) не очень вменяемый мэр "вспомнил", что оказывается кафе под названием "26" является явным намеком на 26 бакинских комиссаров, о которых в недавнем прошлом не только сам Абуталыбов, но и его перекрасившиеся сегодняшние лидеры тоже говорили, читали стихи с пеной у рта. Видите ли, у "малины", называющей себя властью, заиграли патриотические жилы. А потом все как в трагикомедии-заткнувшиеся по поводу Panama Papers, трех миллиардов ворованных денег, взялись за свои заказные пера и стали поносить двух главных на сегодняшний день писателей страны. За что? Как за что? За то, что Чингиз Абдуллаев обманул общественное мнение, которое уже два с половиной десятилетия подвергается не только патологическому обману, но и изнасилованию с элементами разврата. Я не знаю кто и почему дал злополучному кафе такое название, но точно знаю, что все произошедшее вокрyг нее не выходит за рамки законов развития. Людей, которые все это время молчали о всех безобразиях, беспределе, происходящих в стране, заставили говорить о суде, о законах, о правах. Внушает, конечно. Только жаль, что они не говорили тогда, когда их народ пытался спасти свое имущество (точнее, крышу над головой) от беззакония и произвола этих же властей. А ведь хорошо помнят все как прикидывающийся странным (я старался выразить это максимально корректно) штатный клоун власти разрушал дома людей под музыку "зурна-балабана" на Баиле или же когда насильственно выселяли людей и сносили их дома на улице Физули и на "Советской". Тогда тоже молчали и фактически своим молчанием поощряли все эти бесчинства.
Нет, я далек от мысли упрекать Анара или Чингиза Абдуллаева, хотя бы по одной причинe - они намного больше, выше и лучше тех, кто по заказу "сверху" набрасывается на них сегодня. Я глубоко убежден в том, что подавляющее большинство тех, кто сегодня нахально наезжают на двух ведущих писателей не в состоянии написать хотя бы полстраницы своей биографии без ошибок. Но то, что произошло и называется эффектом бумеранга. Теперь же бумеранг полетит в другую сторону. Туда, откуда его бросают на нас вот уже без малого четверть века.
Наконец, очень хочется верить, что произошедшее стало уроком для интеллектуалов страны и они впредь не будут сидеть ждать когда же на них полетят бумеранги.
Как видите, "хочется верить" написал, а не "верю".

Tuesday, August 29, 2017

Азербайджан в преддверии дворцового переворота?


Хотя и внуривластная борьба уже долгие годы является неотъемлемой частью повседневной жизни правящей клики Баку, но самые резкие движения в этой внутренней междоусобице только сейчас начинают всплывать наружу. И то, пока косвенно. Еще в начале 2004-го года наш центр (Центр Исследований «Восток-Запад») опубликовал аналитический материал о группировках внутри азербайджанской власти и борьбе между ними за влияние на перераспределение ресурсов и принятие политических решений, с описанием полного расклада сфер влияния и списка лиц, входящих в эти группировки. Несмотря на достаточно серьезные изменения в этом раскладе за прошедшие 13 лет, борьба между основными двумя влиятельными группировками (одна из которых тогда только начинала свое становление) продолжается и поныне. Напомню, что еще тогда в качестве самой влиятельной группировки мы указали часть правящей элиты, возглавляемую  пророссийским руководителем президентской администрации Рамизом Мехтиевым. Данная группа была тогда условно обозначена как "Шарурская», по названию района в Нахчыванской Автономной Республике, откуда родом вышел называющийся в простонародье «серым кардиналом» лидер российской «пятой колонны» в Азербайджане.

Еще напомню, что данный материал был опубликован буквально через полгода после того как Ильхам Алиев унаследовал власть от отца - Гейдара Алиева. Тут же оговорюсь, что правильнее было бы сказать унаследовал должность президента, а реально же власть была распределена в большей степени между двумя группировками. Очевидно, что в этих условиях Алиеву-младшему предстояло сделать немало, чтобы получить «место под солнцем» для себя и своей семьи. Именно тогда и была заложена основа новой группировки - клана пашаевых (название клан берет от девичьей фамилии Мехрибан Алиевой - первой леди и ныне также первого вице-президента страны). За все эти годы, начиная с прихода Ильхама Алиева к власти в конце 2003 года, клан пашаевых успел не только сколотить многомиллиардный капитал, но также смог превратиться в команду (хотя и слабую в политическом смысле), не скрывающей свох амбиций на верховную власть в стране. Таким образом, уже к началу второго президентского срока Ильхама Алиева (2008 год) кроме вышеназванной «Шарурской» группировки все остальное были окончательно вытеснены и лишены существенной части накопленного капитала, а представители их были либо выдворены из страны, либо рассажены по тюремным камерам. Что касается капитала пашаевых, то он, разумеется, был накоплен путем казнокрадства, коррупции и присвоения государственного имущества. Другими словами, в полном соответствии с неписанными законами клептократии. Именно на месте выведенных из игры по меньшей мере 3-х относительно слабых группировок возник, стал на ноги и окреп клан пашаевых.

Методы накопления капитала, а также расширения своего политического  влияния новоявленного клана не только не выходили за рамки общепринятых принципов и стандартов власти, но порой даже напоминали годы брежневского застоя. Именно в тот период на небосклоне появилась амбициозная Мехрибан ханым, с характерной для фотомоделей внешностью, масштабам подхалимажа и лизоблюдства в адрес которой мог бы позавидовать сам честолюбивый Гейдар Алиев. Путем воздействия на слабовольного супруга госпожа Алиева шаг за шагом внедряла в высокие государственные кабинеты своих людей, которые в свою очередь не только становились активными представителями клана, но и беспрекословно служили дальнейшему обогащению семьи пашаевых, некогда рядовой семьи типичной советской интеллигенции.

Однако, сама философия жизни и понимание политики первой леди достаточно ярко показали себя и в подборе кадров для семейной команды. В высокие государственные кабинеты рассаживались люди, отличающиеся не только непрофессионализмом и полной отчужденностью от простого народа, но порой даже лишенные чувства ответственности за занимаемые должности и элементарные нормы поведения традиционалистского общества. Все это и их пренебрежительное отношение к народу зачастую выражается настолько явно, что даже члены мехтиевского клана с низким уровнем образования и культуры на фоне первых выглядят куда более приемлемыми обществом, называющим пашаевских кадров обобщенно «шампунчиками». Таким образом, вместо альтернативной команды клан пашаевых за все эти годы смог создать узкий круг чуждых народу и его образу жизни «респектабельных» космополитов, вряд ли готовых и вообще, способных к внутриполитическим баталиям. Перманентные попытки пашаевых нейтрализовать то самого Мехтиева, то его ближайщего сторонника, министра Внутренних Дел Рамиля Усубова так и не увенчались успехом. Периодические позиционные успехи же пашаевской семьи ограничились продвижением своих кадров, но не более того. Что касается мехтиевского клана, то внури страны он исключительно опирается на дерзкую и сплоченную нахчыванскую команду, преимущественно с советским прошлым. Впрочем, как и сам Рамиз Мехтиев, в бытность секретарь ЦК Компартии Советского Азербайджана. Кстати, клан пашаевых тоже не лишен традиционной региональной социальной базы – он выдает себя за защитников интересов бакинского и ширванского региона, часть предствителей которой считают себя временными поселенцами на своей территории, оккупированной нахчыванцами. Как видим, кланы ведут борьбу не только между собой, но и умело вовлекают в нее миллионы граждан страны, противопоставляя их.  

Разность основных двух кланов этим не ограничивается, у них также разные внешние покровители. Именно поэтому провозглашенная еще  Алиевым-старшим так называемая сбалансированная внешняя политика в годы правления его сына тоже была подвержена определенной коррекции. Видно Ильхама Алиева убедили, что безошибочным внешнеполитическим выбором для того, чтобы защитить себя,  обезопасить, а также укрепить власть семьи, является близкое партнерство с Израилем, которое может также гарантировать получение опеки со стороны международных произраильских лоббистов. Справедливости ради следует отметить, что подобный расчет оправдал себя в немалой степени, хотя нетрудно было понять, что он не может вызвать особого восторга у двух крупных соседей Азербайджана - России и особенно Ирана. Постепенное углубление внедрения Израиля в Азербайджан (особенно в области безопасности и военного сотрудничества) приносил свои дивиденды также на международной арене. Дело дошло до того, что в Вашингтоне попросту закрыли глаза не только на разгром Алиевым демократической оппозиции, прессы и НПО, но даже не отреагировали на закрытие деятельности и выдворение из страны самих американских и европейских СМИ и институтов. Политическая система страны была поэтапно разрушена, авторитаризм (а параллельно и криминализация власти) достиг уровня, даже не очень характерного для семейно-клановых систем управления. Многомиллиардные поступления от продажи нефти и газа настолько безжалостно разбазаривались, что Азербайджан по своим показателям социально-экономического развития не смогла уходить далеко от таких стран, как Камерун, Нигерия и Венесуэла. При этом различние западные финансовые и другие институты представляли Азербайджан чуть ли не образцом свободного рынка и экономических свобод, цинично ссылаясь на тотально сфальцифицированные данные Госкомстата. Именно в этих условиях в стране воцарились полное игнорирование свободы слова и прессы, тотальная слежка за гражданами, безальтернативность официальной пропаганды, а также жесткое подавление любой формы инакомыслия. На фоне такого системного насилия грабились миллиарды, а азербайджанское общество становилось молчаливым и покорным. Немало усилий в этот процесс было вложено также разного рода лоббистами алиевского режима, а также лицемерным отношением всему происходящему в Азербайджане глубоко коррумпированных международных организаций и структур. Дело доходило до того, что даже послы некоторых демократических стран Европы открыто игнорировали любого рода контакты с активистами, критикующими власть, боясь попасть в немилость «семьи». В списках лоббистов алиевского режима высвечивались такие имена, как Генри Киссинджер, Збигнев Бзжезинский и Ганс-Дитрих Геншер. Десятки американских сенаторов и конгрессменов были вынуждены вернуть подарки, полученные от властей Азербайджана во время их визита в Баку, после жестких разоблачительных статей в таких изданиях, как Нью Йорк Таймс и Вашингтон Пост. Но даже несмотря на спорадические разоблачения, дела коррумпированного семейно-кланового режима шли как «по маслу».

Однако, резкое падение цен на нефть и крупные коррупционные аферы (например, крах финансового рынка страны, инициированный баналным ограблением Международного Банка Азербайджана), а также потеря интереса Запада к Азербайджану стали резко повышать уязвимость режима и обнажать ее ковоточащие язвы, на что последний стал еще более паранояльно реагировать усилением репрессивного аппарата. Но горький исторический опыт подобных режимов показывает, что в условиях социально-экономического кризиса репрессии являются далеко не самым эффективным средством. По крайней мере, в долгосрочной перспективе это не обещает ничего обнадеживающего. Волны девальваций, приведшие к резкому обнищанию основной части населения, углубление раскола между двумя вышеописанными группировками, рост чиновничего беспредела, а также развал институтов власти поставили алиевско-мехтиевско-пашаевскую власть перед фактом: страна катится к хаосу и остановить это почти невозможно будет. А когда еще все это происходит в условиях резкого обострения геополитической борьбы, то угроза для разрозненной власти удваивается. Резкое снижение интереса США и Европы к Азербайджану создает благоприятные условия для повышения роли России, которая все эти годы не только не допустила разрушения своей сети в Азербайджане, но даже достаточно расширила ее влияние. Подрыв доверия к США и Европе, а также разочарования в ожиданиях западной поддержки в строительстве правового демократического государства, отвернули от Запада часть даже самых ярых сторонников и носителей ценностей, принятых называть западными. Оказалось, что самая высокая ценность, которую Запад преследовал в Азербайджане - это нефть. В этом смысле тоже не удивительно, что Россия, являющееся военным союзником Армении, оккупировавщей азербаджанские земли, смогла завоевать лояльность даже в стане национал-демократов, традиционно считающихся прозападными. Угроза стремительного распространения нетрадиционных для страны радикальных толков Ислама (к примеру, верующими, большинство которых исповедует шиитский толк Ислама, ваххабизм воспринимается  не иначе, как западный феномен) повысил и без того высокий уровень симпатий к России среди религиозной части населения. В этих условиях и особенно в преддверии подписания 15 сентября с.г. договора о продлении действия  «контракта века» (нефтяного договора между Азербайджаном и западными кампаниями) до 2050 года переход России к конкретным действиям (был) вполне предсказуем и логичен. И как уже видно из косвенных признаков интриг внутри азербайджанской власти влияние алиевской четы достаточно ограничено пророссийской группировкой, что невозможно было бы без прямого содействия самой России. Не исключено, что подобное развитие может привести к полному отстранению «семьи» от власти в ближайщем будущем. Следовательно, уже сегодня с определенной долей уверенности можно сказать, что Азербайджан находится в преддверии дворцового переворота. 

Если он еще не свершился, конечно...

Tuesday, August 8, 2017

Əzdiyi xalqın ayaqları altında bitən tiranlar

İstər yaxın, istərsə də uzaq tarixə nəzər saldıqda bir qanunauyğunluğu asanlıqla sezmək olur: sərhədsiz, hüdudsuz hakimiyyət talançılığa başlayıb, sonra mənəvi aşınmaya keçir, sonda isə sıradan küçə əxlaqsızlığına yuvarlanır. Bütün bu ardıcıllığın da məntiqi sonu bəllidir. Roma boyda imperiyadan tutmuş Sovetlər Birliyinədək hamısı məhz bu yolu keçib. Kiçik Azərbaycan da bu mənada istisna deyil, çünki bu, ümumi ictimai inkişafın qanunauyğunluğudur. Orta əsrlərin içki məclislərindən başı açılmayan oyuncaq krallarından, qadın düşkünü olan kəmağıllı şahlarından tutmuş üzdə qüdrətli görünən imperatorlara, yeri-göyü lərzəyə gətirdiyi iddia edilən müasir diktatorlaradək hamısı bu qanunauyğunluğun qurbanı olub. Çünki sönmək bilməyən hakimiyyət ehtirasının və bu hakimiyyət vasitəsilə acgözlüklə varlanmağın apardığı yolun məntiqi sonu budur.  
İndi bir çoxları sual verir ki, son günlər baş verən avtoqətliama görə İlham Əliyev kimisə (konkret halda, "Qaçqınkom" sədri Əli Həsənovu) tutduğu vəzifədən kənarlaşdıracaqmı? Əslində sualın özü çox sadəlövh görünsə də, Mehdiyev klanına xidmət edənlərin "baba nəvəyə görə məsuliyyət daşımır" "tezisini" ortaya atması bir çox pərdəarxası mətləblərə işıq salır. Elə Əli Həsənovun özünün ilk baxışdan adi görünən açıqlaması da. Amma bu barədə bir qədər sonra.
Son avtoqətliam sadə azərbaycanlılar üçün bəzi məqamları üzə çıxardı. Məsələn, sıradan azərbaycanlı üçün məlum oldu ki, Əli Həsənovun aşıb-daşan, harın, qudurğan, indi isə həm də qatil 21 yaşlı nəvəsi bir neçə həftə əvvəl Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi Elçin Quliyevin qızı ilə evlənib. Onunla ötüşən digər "avtoş"un atası isə Kəmaləddin Heydərovun qardaşı Səməd Heydərovla bacanaqdır. Elçin Quliyev - Kəmaləddin Heydərov sıx əlaqələrini də bura əlavə etsək, deməli söhbət artıq kifayət qədər böyük bir klandan gedir. Burdan da belə nəticə ortaya çıxır ki, bu iki "avtoş" təsadüfən rastlaşıb ötüşməyə başlamayıblar, onlar eyni çevrədə, eyni klanda olanların törəmələridir. Bütün bu ierarxiyanın başında duran Ramiz Mehdiyevi və onun etibarlı silahdaşı Ramil Usubovu da bura əlavə edəndə çevrə bir qədər də genəlir. O zaman ölkəni hörümçək toru kimi bürümüş bu çevrənin başında duran Ramiz Mehdiyevin yaxın qohumu olan Əli Həsənovun özünün "hüquqi məsuliyyət fərdi məsələdir" açıqlaması da "çevrənin" və ya klanın mesajı kimi qəbul olunmalıdır. Xeyr, bu heç də cəmiyyətə verilən mesaj deyil. Mesajın ünvanı birbaşa əliyevlər ailəsidir. Qaldı "Qaçqınkom" sədrinin açıqlaması ilə unison səslənən deputat Astan Şahverdiyevin sərsəmləməsinə və nəhayət, Mehdiyev klanına işləyən psevdomüxalifət nümayəndələrinin "baba nəvəyə görə məsuliyyət daşımır" iddialarına, onlar da bir növ həmin mesajın gücləndirilməsinə yönəlmiş addmlar kimi qəbul edilməlidir. Klan demək istəyir ki, Əli Həsənovdan əlinizi çəkin, ona toxunmağınız sizə baha başa gələ bilər. Deməli, indi İlham Əliyev də ciddi-ciddi düşünməli olacaq: ya o, heç nəyə məhəl qoymadan Əli Həsənovu işdən kənarlaşdıracaq, ya da klanla mübadiləyə (daha doğrusu, alverə) gedib Əli Həsənovun öz ərizəsi ilə işdən getməsinə razılaşacaq. Özü də indi yox, bir neçə aydan sonra. Çünki birinci halda yuxarıda qeyd etdiyim mesajları verən klan əks-hərəkətə keçə bilər ki, bu da indiki həssas dönəmdə ailə hakimiyyətinə əlavə problemlər yaradar. Bütün sadaladıqlarıma Mehdiyev klanının həm də "kolon" olmasını (Rusiyanın 5-ci kolonu) da əlavə edəndə vəziyyət bir qədər də qəlizləşir. Ən azı cəsarətsiz, iradəsiz və qətiyyətsiz İlham Əliyev təxminən belə hesablama aparacaq. Artıq dəfələrlə açıq-aydın görünüb ki, İlham Əliyevin kök atmış klanlara və onların yüksək vəzifəli təmsilçilərinə gücü çatmır və bu da təbiidir. Çünki Əliyevlərin hakimiyyəti və ailə rifahı məhz həmin klanın vasitəsilə əldə olunub və qorunmaqdadır. Amma bu klanlar- və ailələrarası savaşda artıq tam unudulmuş bir tərəf də var ki, onun hərəkətə keçmək zamanı sürətlə yaxınlaşmaqdadır. Həm də o dərəcə sürətlə ki, artıq İlham Əliyevin Əli Həsənov və ya başqa birisi, hətta Ramiz Mehdiyev barəsində belə verəcəyi qərarın ona heç bir təsiri olmayacaq. Bu, ataları və babaları tərəfindən amansızcasına talandıqdan sonra onların özləri kimi əxlaqdan, mənəviyyatdan və intellektdən uzaq törəmələri tərəfindən təkərlər altına atılan xalqdır. İndi onun zamanı başlayır. Çünki yuxarıda qeyd etdiyim həmin ictimai qanunauyğunluğun əsas və son (həlledici) iştirakçısı talanmış, əzilmiş, sındırılmış xalq olur. Bu da həmin qanunauyğunluğun ayrılmaz tərkib hissəsidir. Ən qəddar, ən amansız tiranlar da əzdiyi xalqın ayaqları altında can verir. 

Demədi deməyin...